De prijs van één Europees rampjaar
In dit artikel:
Deze week hervat het Europese clubvoetbal, maar Nederland is vrijwel uitgeschakeld: alleen AZ speelt nog in de Conference League; Ajax en PSV zijn al uit de Champions League, Feyenoord, Utrecht en Go Ahead Eagles verdwenen uit de Europa League. Dat heeft grote consequenties voor de nationale UEFA-coëfficiënten: waar Nederland afgelopen zomer nog met ruime voorsprong zesde stond, is die marge in enkele maanden nagenoeg opgebruikt. Als de plek op plaats zes verloren gaat (vanaf seizoen 2027/28), vervalt een directe Champions League-plek — en dat raakt de hele Nederlandse voetbalpiramide.
Het UEFA-coëfficiëntensysteem bepaalt hoeveel Europese tickets een land krijgt: clubs scoren punten voor overwinningen en gelijke spelen, die worden gedeeld door het aantal deelnemende teams en over vijf seizoenen opgeteld. De zesde positie is van cruciaal belang omdat die twee directe groepsfaseplaatsen in de Champions League garandeert. Dat levert vaste startpremies van ruim €20 miljoen per club, plus partijen voor gewonnen wedstrijden (meer dan €2 miljoen per zege), inkomsten uit de market pool en uit de zogenaamde value pillar — een pot van honderden miljoenen die op basis van historische prestaties en commerciële waarde wordt verdeeld. Praktisch betekent dit dat één succesvolle club makkelijk €40–50 miljoen kan ophalen; clubs die ver komen in het toernooi verdienen nog veel meer (PSV en Feyenoord haalden in 2024/25 elk circa €65 miljoen binnen).
Sinds 2019 delen Nederlandse clubs een deel van hun Europese inkomsten: 3,75 procent wordt herverdeeld binnen de Eredivisie, en er is een UEFA-solidariteitspot voor clubs zonder Europees voetbal. Die geldstroom bereikt ook lagere niveaus: clubs uit de Keuken Kampioen Divisie ontvangen momenteel rond de €150.000 per jaar uit solidariteitsmiddelen; Eredivisie-clubs gemiddeld ongeveer €900.000 per seizoen. Volgens Eredivisie CV-directeur Jan de Jong kan het verlies van de tweede directe CL-plek neer- komen op zo’n €70–80 miljoen per jaar voor het Nederlandse voetbal. Dat tekort betekent minder budget voor jeugdopleidingen, infrastructuur en het opvangen van sportieve tegenvallers — met effect op de hele transfer- en competitiedynamiek.
De afgelopen jaren probeerde de Nederlandse voetbalwereld Europees succes te maximaliseren via de zogenaamde veranderagenda: competitieverplaatsingen, meer hersteltijd en logistieke flexibiliteit van gemeenten, politie en rechtenhouders. De Jong uitte veel onbegrip over clubs die in Europa niet met hun sterkst mogelijke elftal aantreden; trainers maken andere afwegingen, maar elke gemiste zege kan collectieve gevolgen hebben. Een internationaal onderzoek (Harvard) wees er bovendien op dat middelgrote competities structureel kwetsbaar zijn: wie structureel Champions League-deelnemers levert, bouwt financiële en sportieve voorsprong op; wie die inkomsten verliest, komt in een neerwaartse spiraal terecht.
Er is een mogelijke lichtpunt: meer Nederlandse teams in lagere Europese toernooien kunnen ook coëfficiëntenpunten opleveren als zij presteren. Dat maakt het des te belangrijker dat alle clubs zich inspannen om punten te pakken en dat supporters en bestuurders zich verenigen achter de Europese campagnes. Voor nu betekent het vooral: steun AZ — die ene overgebleven vertegenwoordiger.